Co rzuciło Tut-ank-Amen w objęcia Doliny Królów?

Im władza jest większa, tym jest bardziej pociągająca. Rządy absolutne to kulminacja władzy. Żądza jej posiadania jest tym silniejsza, im rozleglejszy obszar obejmuje. Jak łatwym celem może być młodziutki faraon, jedyny następca tronu swego ojca? Czy historia jednego z najbardziej znanych egipskich władców może być dobrze zapowiadającym się scenariuszem rodem z hollywoodzkiego kryminału?

Podziel się ze znajomymi!

Kod Champollion’a-Rosselini’ego

Największa starożytna cywilizacja, początkami sięgająca ponad 5 tysięcy lat wstecz. Historia do XIX wieku skryta na trudnych do odczytania, kruchych papirusach. Wydawało się, że piaski pustyni przykryją misterną opowieść o synach Nilu, trzymając je z dala od ciekawskich oczu historyków. A jednak panowie J. F. Champollion i I. Rosselini złamali hieroglificzny kod i zaostrzyli apetyt badaczom, dając podwaliny dla nowej dyscypliny –Egiptologii. Od tej pory posypała się lawina ekspedycji na południowo-wschodni brzeg Morza Śródziemnego i w dorzecze najdłużej rzeki na świecie.

Klątwa Tutanchamona

Kiedy siedemnastoletni Howard Carter wraz z ekipą Egypt Exploration Fund dotarł jesienią 1891 roku do Aleksandrii nie spodziewał się zupełnie efektów swojej podróży. Młody malarz, zatrudniony przy tworzeniu reprodukcji egipskich dzieł nie sądził, że zostanie archeologiem. Istotnie, 8 lat później objął stanowisko Generalnego Inspektora Zabytków Górnego Egiptu i Nubii. Niemal natychmiast zaczął kopać. Na swój największy sukces czekał jeszcze 22 lata. Podczas ostatniego sezonu wykopalisk w Biban al-Muluk (zwanej również Doliną Królów) pracował nad oczyszczeniem ze zwałów gruzu stopni schodów. Schodząc nimi coraz niżej dotarł do grobowca jednego z najbardziej tajemniczych władców Starożytnego Egiptu. Spowitego legendami o tajemniczej klątwie.16 Lutego 1923 nastąpiło spektakularne odpieczętowanie komory grobowej. Oczom zebranych ukazał się niezwykły przepych i bogactwo pomieszczenia przygotowanego na pośmiertne życie faraona przez jego poddanych. Miesiąc później umiera nagle na zapalenie płuc lord Carnarvon, obecny przy otwarciu grobowca. Tak zrodziła się legenda o klątwie Królów. Klątwie Tutanchamona.  

Jedyny syn Echnatona

Był on jednym z najbardziej kontrowersyjnych faraonów starożytnego Egiptu. Według badaczy jest synem faraona Echnatona i mittanijskiej księżniczki Taduhepy, która była jego drugorzędną żoną. Tutanchamon miał jeszcze 3 siostry. Pojął za żonę najmłodszą z nich, gdyż dwie poprzednie zmarły od razu po porodzie. W momencie przejmowania egipskiego tronu miał zaledwie 9 lat, co czyniło go praktycznie niezdolnym do samodzielnego prowadzenia państwa.  U jego boku stanęło wówczas dwóch regentów – Aj i Horemheb. Zapewne to im starożytni Egipcjanie w istocie zawdzięczają ponowną zmianę religii na politeistyczną. Stało się to w odpowiedzi do decyzji Echnatona o zmianie z kultu wielu bóstw na monoteizm.

Sztuka źródłem medycznych niejasności

Złota maska faraona przykrywająca sarkofag przedstawia nam Tutanchamona, jako młodzieńca o atrakcyjnych rysach twarzy, dużych oczach i pełnych ustach. Posągi stawiane na jego cześć pokazują nieskazitelną sylwetkę i idealne niemal proporcje ciała młodego władcy. Okazuje się jednak, że są one jedynie wytworem twórczej wyobraźni artystów Starożytnego Egiptu. Być może idealizowanie postaci faraona miało swe podłoże w wierzeniach o zaskarbieniu sobie opieki zmarłego. W rzeczywistości ostatni władca XVIII dynastii chodził wsparty o lasce i miał liczne niedoskonałości. Jedną z nich było schorzenie o nazwie stopa końsko-szpotawa.

Dzisiaj Tutanchamon przeszedłby redresing gipsowy

Współcześnie problem deformacyjnego zgięcia podeszwowego stopy i przywiedzionego przodostopia można leczyć. Dzięki technikom obrazowania ultrasonograficznego już w łonie matki możemy przypuszczać chorobę. Następnie stosuje się leczenie zachowawcze metodą Ponsetiego. Bardzo wcześnie zakłada się choremu dziecku gips tak, aby ułożyć stopę w sposób możliwie najbliższy anatomicznie prawidłowemu. Taki redresing, czyli ponowne założenie gipsu, wykonuje się raz na tydzień, przez około 6-7 tygodni stopniowo poprawiając ułożenie stopy. Ostatnim etapem zwykle jest przecięcie więzadła Achillesa i ponowny redresing, tym razem na 3 tygodnie. W tym czasie ścięgno regeneruje się w odpowiedniej długości. Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi zamierzonego skutku pozostaje wykonanie zabiegu operacyjnego. Metoda redresingowa jednak nawet w takich przypadkach ma swoje zastosowanie. Minimalizuje, bowiem ingerencję chirurgiczną i związany z tym stres tkanek młodego pacjenta.

Freiberg i Kohler lekarzami faraona

Szczegółowe badania radiologiczne mumii Tutanchamona doprowadziły badaczy do kolejnej diagnozy: osteochondrosis metatarsophalangealis iuvanilis deformans, inaczej choroba Freiberga-Kohlera II. W tej rozbudowanej nazwie łacińskiej na pierwszy rzut oka zauważamy słowo deformans. Istotnie jest to deformacja kości śródstopia. Zaliczana jest ona do grupy chorób, tzw. jałowych martwicy kości, czyli nekrozy (obumarcia) fragmentów tkanki kostnej z przyczyn innych niż drobnoustroje. Powodem mogą być urazy mechaniczne, zatory lub zakrzepy prowadzące do niedokrwienia obszaru kości zaopatrywanego przez niedrożną tętnicę, zwykle mniejszego kalibru. Niedożywiona tkanka obumiera, a jej pozostałości są resorbowane przez mechanizmy obronne organizmu. Osłabiona kość zaczyna proces odbudowy utraconej części. Jednak, gdy zachodzi on w szkielecie stopy, jak u naszego faraona, jest narażony na duże obciążenia i powstają deformacje nowej struktury kostnej. Ta choroba zwykle dotyczy osób młodych, częściej mężczyzn, jak wynika z badań.

Pierwotniaki w królewskiej krwi

To jednak nie koniec chorób młodego władcy. Podczas badań odkryto ślady genetyczne pierwotniaka plasmodium falciparum. Oznacza to, że chorował na jedną z odmian malarii. Wystarczyło jedno ugryzienie komara widliszka, aby faraon zachorował na tą chorobę. Zarodziec sierpowaty powoduje najcięższą postać malarii. Według statystyk powoduję bardzo dużą śmiertelność. Zarodziec namnaża się we krwi chorego i powoduje regularne ataki choroby. W przypadku pasożyta, którego ślady znaleziono u faraona, objawy pojawiają się w granicach 1-2 tygodni. Pierwsze objawy są niespecyficzne. Wysoka gorączka, dreszcze, biegunki, nudności i wymioty. Charakterystyczne są natomiast napady malaryczne objawiające się gwałtownym obniżeniem temperatury oraz obfitym poceniem się. W przypadku P. falciparum ataki występują co 96 godzin, stąd inna nazwa choroby –febra czterodniowa. Ataki te spowodowane są lizą erytrocytów i hepatocytów (komórek wątroby). Efektem rozpadu czerwonych krwinek jest niedokrwistość hemolityczna i żółtaczka. Pojawia się także hemoglobina w moczu, co określa się jako hemoglobinurię. Aktualnie przypuszcza się, że to właśnie malaria była bezpośrednią przyczyną śmierci Tutanchamona.

Wszystkiemu winna tradycja?

Powstaje pytanie, dlaczego młody faraon skupił w sobie taką ilość chorób? Istnieją przesłanki, że miał również kobiecą budowę ciała i ginekomastię, czyli powiększone piersi.  Badania genetyczne wykazały, że jego rodzice byli rodzeństwem, cokolwiek by się nie spekulowało na temat imienia matki. Wówczas częste było zawieranie kazirodczych małżeństw w obrębie rodziny królewskiej. Wygląda więc na to, że skumulowaniu uległy geny, co mogło spowodować wystąpienie niekorzystnego fenotypu dziecka, a przecież ich syn zmarł w wieku 19 lat. Szpotawość stopy, zdeformowana postura, również choroba Kohlera mogła zostać spowodowana defektem metabolicznym dającym w konsekwencji zator tętnicy odżywczej kości.

Tak kończy się historia XVIII dynastii faraonów Starożytnego Egiptu

Tak, siedemnastoletni Howard Carter docierając pierwszy raz do Egiptu nie mógł się spodziewać efektów swoich odkryć. Nie wiedział też, że znaleziona przez niego mumia zaintryguje tak wielu badaczy pożądających okrycia przyczyny zgonu dziedzica tronu Echnatona. Do dzisiaj naukowcy zastanawiają się nad dolegliwościami, które trapiły Tutanchamona. Jedno wydaje się pewne. Nigdy nie dojdą do jednomyślności. Wraz z jedną odpowiedzią pojawia się mnogość nowych pytań, rozrastając się do wielkiego drzewa koncepcji, które najczęściej zostają obalane. Przez długo uważano, że przyczyną śmierci było otrucie lub uraz czaszki spowodowany przez żądnego władzy sługę. Później pojawiła się koncepcja o wypadku na rydwanie, choć dzisiaj z uwagi na dowody istnienia mocno zaawansowanych wad postawy wydaje się irracjonalna. Nie da się wykluczyć, że przodująca dzisiaj teza o śmierci wskutek malarii zostanie w przyszłości obalona w świetle nowocześniejszych technik diagnostycznych. Ostatni faraon XVIII dynastii ma coraz mniej do ukrycia przed czujnym okiem naukowców. Czy jednak jest możliwe, aby to oko kiedykolwiek dostrzegło wszystkie jego tajemnice?

Podziel się ze znajomymi!

1 thought on “Co rzuciło Tut-ank-Amen w objęcia Doliny Królów?

  1. A to jest dziwne, że tak wysoko rozwinięta cywilizacja faraonów nie wiedziała że brat z siostrą się pobierają.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *